Fatih Sultan Mehmet Neden Sevilmedi ?

Derin Analiz

Fatih Sultan Mehmet Neden Sevilmedi: Sürekli Savaş Hali ve Toplumsal Yorgunluk

Fatih Sultan Mehmet, 30 yıllık saltanatının tam 25 yılını at sırtında, cepheden cepheye koşarak geçirmiş bir hükümdardır. Bu durum, kağıt üzerinde muazzam bir askeri başarı gibi görünse de, o dönemde yaşayan halk ve ordu için dayanılması güç bir yorgunluk anlamına geliyordu. İstanbul’dan Trabzon’a, oradan Çanakkale’ye, Bosna’ya ve Erzurum’a uzanan bu devasa coğrafyada, asfalt yolların olmadığı bir çağda at sırtında on binlerce kilometre katetmek, sadece fiziksel değil ruhsal bir tükenmişliği de beraberinde getirmiştir. Fatih’in ordusundaki 70.000 asker, yıllarca “döşek yüzü” görmeden seferden sefere sürüklenmiş, her nesil savaş dışında hiçbir şey görmeden ömrünü tamamlamıştır.

Halk nezdinde ise “Fatih” demek; sürekli artan vergiler, bitmek bilmeyen cenaze törenleri ve her evden çıkan bir şehit haberi demekti. Padişah sürekli seferde olduğu için başkentte bulunmuyor, halkıyla doğrudan bir temas kurmuyordu. Bu durum, hükümdar ile tebaası arasında devasa bir sosyal ve siyasi mesafe, hatta bir uçurum yaratmıştır. Halk, kazanılan toprakların veya imparatorluk vizyonunun meyvelerini toplamak yerine, bu sürecin tüm ceremesini çekmek zorunda kalan taraf olmuştur. Ahmet Anapalı’ya göre, Fatih’in dönemindeki bu gerginlik ve “yüksek tansiyon”, insanların günlük yaşamlarını çekilmez bir hale getirdiği için halkın yaklaşık %75’i ondan nefret etme noktasına gelmiştir.

Ekonomik Bunalım: Altın Ayarından Tencereye

Sürekli savaşın finansmanı, Osmanlı tarihinde eşine az rastlanan bir ekonomik bunalımı da tetiklemiştir. Savaş vergilerinin ağırlığı altında ezilen halk, bir de paranın değer kaybetmesiyle (devalüasyon) karşı karşıya kalmıştır. 24 ayar olan altın paraların ayarı önce 22’ye, ardından 18 ayara kadar düşürülerek devletin savaş maliyetleri karşılanmaya çalışılmıştır. Bu durum, bugünkü anlamda bir hiperenflasyon yaratmış; bugün 10.000 olan bir ürünün ertesi gün 15.000 olması gibi istikrarsız bir piyasa oluşmasına neden olmuştur. Halk, paranın değer kaybetmesi ve fiyatların sürekli değişmesi karşısında büyük bir geçim derdine düşmüştür.

Devlet Bekası ve Bireysel Feda: Aileden Kopan Bir Hükümdar

Fatih Sultan Mehmet’in sevilmeme nedenlerinden bir diğeri, devletin bekasını her türlü bireysel ve ailevi bağın üzerinde tutan katı yönetim anlayışıdır. Padişah, devletin birliği ve milletin huzuru için kendi varlığından, annesinden, hanımlarından ve evlatlarından vazgeçebilecek kadar dirayetli ve mesafeli bir liderdi. Kardeş katli yasasını getirerek kendi çocuklarının ve torunlarının canını devletin geleceği uğruna feda etmeyi göze almıştır. Bu durum onu halkın gözünde “anlaşılması zor ve korkutucu” bir figür haline getirmiştir.

Videoda kullanılan baba metaforu bu durumu çok iyi özetler: Çoluk çocuğu rahat etsin diye günde 15-20 saat çalışan ama çocuklarının yüzünü hiç görmediği için onlar tarafından sevilmeyen bir baba. Fatih, Osmanlı’nın geleceğini inşa etmekle o kadar meşguldü ki, halkı onun kendileri için ne yaptığını anlayamıyordu; onlar sadece evde olmayan, sürekli borç (vergi) ve iş (sefer) peşinde koşan bir “baba” görüyorlardı. Bu büyük fedakarlık, Fatih’in yaşadığı dönemde değerinin bilinmemesine ve bir hayranlıktan ziyade bir nefret objesine dönüşmesine neden olmuştur.

Vefat Sonrası Tercihler: Neden Cem Sultan Değil de Bayezid?

Fatih Sultan Mehmet 1481 yılında vefat ettiğinde, halkın ve devlet bürokrasisinin verdiği tepki, onun dönemindeki memnuniyetsizliğin en somut kanıtıdır. Taht için iki aday vardı: Babasının kopyası olan savaşçı Cem Sultan ve daha sakin, barışçıl (“Halim Selim”) karakterli II. Bayezid. Halk, ulema ve ordu; bir 30 yıl daha zırhlarını çıkarmadan savaşmak yerine, paranın değerini artıracak, devleti sakinleştirecek ve kendilerine nefes aldıracak olan II. Bayezid’i tercih etmiştir. Bu seçim, Fatih döneminin yarattığı o ağır yorgunluktan kaçışın bir faturasıdır.

Sözün Özü (Editörün Notu)

---

Fatih Sultan Mehmet’in bugün sahip olduğu devasa sevgi selinin, aslında onun döneminde çekilen büyük acıların ve ekonomik yıkımların üzerine inşa edildiğini görüyoruz. O, halkının bugünkü istikrarından ziyade devletinin ebedi gücünü hedeflediği için “kendi zamanında kaybeden, tarihte kazanan” bir lider olmuştur. Eğer cihan imparatorunun bu sarsıcı “istenmeyen adam” hikayesinin tüm detaylarını ve dönemin ekonomik krizlerini Ahmet Anapalı’nın kendine has anlatımıyla dinlemek isterseniz, videonun tamamını izlemenizi öneririz.

“Sıra Sizde! “Bu analizin size neler kattığını merak ediyoruz. Kanalın güçlü veya eksik bulduğunuz yanlarını aşağıda birlikte tartışalım. Fikirlerinizi paylaşmayı unutmayın!”